"Τη μάνα μου τη Ρούμελη ν' αγνάντευα το λαχταρώ
Ψηλά που με νανούριζες καημένo Καρπενήσι!
Τρανά πλατάνια ξεδιψούν στις βρύσες με το κρύο νερό
Σαρακατσάνα ροβολάει και πάει για να γεμίσει.

Με κρουσταλλένια σφυριχτά, σε λόγγους φεύγουν σκοτεινούς
κοτσύφια και βοσκόπουλα με τα λαμπρά τα μάτια,
νερά βροντούνε στο γκρεμό και πάνε προς τους ουρανούς
ίσια κι ορθά, σαν την ψυχή της Ρούμελης, τα ελάτια..."

Ζαχαρίας Παπαντωνίου

Κυλιόμενο

16/10/17

Από τις Λιβανάτες Λοκρίδας, μετανάστες στην Αμερική (1907-1921)

Προλεγόμενα


   Σημαντική κωμόπολη της Λοκρίδας. Είναι γνωστή περισσότερο από τη θέση της επάνω στον οδικό άξονα (αυτοκινητόδρομο) Αθηνών-Θεσσαλονίκης. Τόπος με μεγάλη ιστορία, από τον 12ο-11ο π.Χ. αι., με τον αρχαίο οικισμό του Κύνου. Από τους κατά καιρούς λαούς που πέρασαν και κατοίκησαν, να αναφέρουμε την εγκατάσταση αρβανιτών μετά το 1350 μ.Χ. Οι Λιβανάτες είναι γνωστές και ως πατρίδα του Ανδρέα Βερούση ή Ανδρίτσου, πατέρα του οπλαρχηγού του 1821 Οδυσσέα Ανδρούτσου.
   Ήταν και είναι αγροτική περιοχή, με καλλιέργειες (καπνού, βάμβακος, κηπευτικών, κ.ά.). Στην παραλία υπάρχει λιμάνι, με μαρίνα και οι σχετικές ασχολίες με την αλιεία και τον τουρισμό.
   Μελετώντας τους Έλληνες μετανάστες που πήγαν στην Αμερική, εδώ και αρκετά χρόνια, κατέγραψα και όσους προέρχονταν από τις Λιβανάτες. Η συγκέντρωση του υλικού άρχισε πριν από χρόνια και βρέθηκαν αναλυτικά στοιχεία για 71 άτομα. Η εργασία ολοκληρώθηκε το Σεπτέμβριο του 2017.
Λιβανάτες (πανοραμική φωτογραφία, από το Διαδίκτυο)
   Για το αποτέλεσμα αυτό χρειάστηκαν πολλές ώρες και μέρες εντατικής απασχόλησης. Με βοήθησε πολύ, μέσω του Διαδικτύου, το εξαιρετικό αμερικανικό αρχείο μετανάστευσης του νησιού Έλλις (Ellis Island). Η έρευνα απέδωσε 21 μεταναστευτικά ταξίδια (κάποιοι μετανάστες έκαναν πολλαπλά ταξίδια) και τελικά ανευρέθηκαν 71 μετανάστες. Πρέπει να σημειωθεί, επειδή δεν ξέρω επώνυμα, ότι κατέγραψα ως μετανάστες των Λιβανατών, όσους δήλωσαν στην Αμερική ότι γεννήθηκαν και κατοικούσαν στις Λιβανάτες. Ίσως να διέφυγαν κάποια ονόματα που δεν εντόπισα ή να έγραψαν άλλο τόπο γέννησης και προηγούμενης διαμονής. Θυμίζω τη (συνήθη) περίπτωση που κάποιοι, τότε στις ΗΠΑ, δήλωναν ότι γεννήθηκαν ή ότι διέμεναν στη μεγαλύτερη πόλη (π.χ. Αταλάντη, Λαμία) ή άλλο χωριό της περιοχής, ενώ γεννήθηκαν και ζούσαν στις Λιβανάτες. Κάτι τέτοιο όμως, θα πρέπει να το συμπληρώσει κάποιος που ξέρει τα ντόπια επώνυμα, κι αν είναι μεγαλύτερης ηλικίας (με καλή μνήμη) ακόμα καλύτερα.

13/10/17

Εφημερίδα “Λαμιακός Τύπος”


Από το 1935 μέχρι σήμερα



   Την περίοδο του Μεσοπολέμου και ιδιαίτερα τη δεκαετία του ’30, η κοινωνική και οικονομική ανάπτυξη του τόπου μας, με την άνοδο του πνευματικού επιπέδου, αλλά και οι πολιτικές, ιδεολογικές και κοινωνικές αντιθέσεις που αναπτύχθηκαν, συνέβαλαν στην έκδοση πολλών εντύπων στη Λαμία. Εκτός από την ενημέρωση των πολιτών, με σκοπό την υπεράσπιση των συμφερόντων τους, ανέπτυσσαν και τις νέες αντιλήψεις για διαμόρφωση γνώμης αποβλέποντας στην κοινωνική αλλαγή.
   Οι εφημερίδες αυτές ήταν μεγάλου σχήματος, ασπρόμαυρες ή με διχρωμία (σε εορταστικά φύλλα) και μονόφυλλες (2 σελίδες). Οικονομικά στηρίζονταν από διαφημίσεις και κρατικές διακηρύξεις, αλλά και από τις πωλήσεις (γίνονταν σε πάγκο στην πλατεία Σιταγοράς, αλλά από νέα παιδιά που γύριζαν την πόλη).
  Μερικές είχαν ιδιόκτητα τυπογραφεία (όπως οι εφ. “Θερμοπύλαι”, “Επαρχία”, “Νέος Τύπος”, κ.ά.) ενώ αρκετές άλλες δεν διέθεταν. Συνήθως οι διευθυντές των εφημερίδων ήταν και συντάκτες, ή ενίοτε είχαν 1-2 άλλους στη σύνταξη. Οι σελίδες ετοιμάζονταν με τυπογραφική στοιχειοθεσία, για να ακολουθήσει σε πιεστήριο η εκτύπωση. Οι φωτογραφίες ήταν ελάχιστες, εφόσον απαιτούσαν να γίνει μεταλλικό κλισέ, που όμως γινόταν στην Αθήνα. Πάντως έκαναν καλές προσπάθειες για αισθητική βελτίωση των φύλλων.

7/10/17

Από τους Δομιανούς Ευρυτανίας, μετανάστες στην Αμερική (1900-1927)

Προλεγόμενα


   Το όνομα του χωριού αυτού μου είναι γνωστό από παλιά. Δεν το έχω επισκεφτεί δυστυχώς. Μελετώντας τους Έλληνες μετανάστες που πήγαν στην Αμερική, εδώ και αρκετά χρόνια, κατέγραψα και όσους προέρχονταν από τους Δομιανούς. Η συγκέντρωση του υλικού άρχισε πριν από χρόνια και είχα αναλυτικά στοιχεία για 50 άτομα περίπου. Ένα μήνυμα που έλαβα στις 20 Ιουνίου 2017 από τον κ. Νικόλαο Χαλιάσο, συνταξιούχο τραπεζικό, που κατοικεί στη Λαμία συνέβαλε στην επισταμένη ασχολία μου με τους μετανάστες των Δομιανών. Ο σκοπός μου ήταν να βοηθήσω την προσπάθειά του, εφόσον είχε κάνει κάποια εργασία στα γενεαλογικά δένδρα των Δομιανίτικων οικογενειών, αλλά δυσκολευόταν με το αμερικάνικο αρχείο. Είχε αντλήσει κάποια ονόματα από αναρτημένη εργασία μου με τίτλο “1000 Ευρυτάνες μετανάστες στην Αμερική (1893-1924)”, που προέρχονταν από τους Δομιανούς. Είχε την καλοσύνη και μου έστειλε τη μέχρι τότε καλή του προσπάθεια. Έτσι ανέλαβα τη συνέχεια και ολοκλήρωσή της, στο βαθμό που μπορούσα. Η εργασία έγινε τμηματικά και η εργασία ολοκληρώθηκε τον Ιούλιο του 2017. Ακολούθησε έλεγχος και έγινε αναμόρφωση αυτής με την προσθήκη επιπλέον στοιχείων. Την τελική μορφή πήρε τον Αύγουστο του 2017.
Δομιανοί Ευρυτανίας

   Για το αποτέλεσμα αυτό χρειάστηκαν πολλές ώρες και μέρες εντατικής απασχόλησης. Με βοήθησε πολύ, μέσω του Διαδικτύου, το εξαιρετικό αμερικανικό αρχείο μετανάστευσης του νησιού Έλλις (Ellis Island). Η έρευνα απέδωσε 52 μεταναστευτικά ταξίδια (κάποιοι μετανάστες έκαναν πολλαπλά ταξίδια) και τελικά ανευρέθηκαν 146 μετανάστες. Ίσως να διέφυγαν κάποια ονόματα που δεν εντόπισα ή να έγραψαν άλλο τόπο γέννησης και προηγούμενης διαμονής. Θυμίζω τη (συνήθη) περίπτωση που κάποιοι, τότε στις ΗΠΑ, δήλωναν ότι γεννήθηκαν ή ότι διέμεναν στη μεγαλύτερη πόλη (π.χ. Καρπενήσι, Λαμία) της περιοχής, ενώ γεννήθηκαν και ζούσαν σε γειτονικό χωριό. Κάτι τέτοιο όμως, θα πρέπει να το συμπληρώσει κάποιος που ξέρει τα ντόπια επώνυμα, κι αν είναι μεγαλύτερης ηλικίας (με καλή μνήμη) ακόμα καλύτερα.
   Η παρούσα εργασία θα μπορούσε να εμπλουτιστεί με φωτογραφικό υλικό των μεταναστών στις ΗΠΑ, που εγώ δεν έχω αυτή τη δυνατότητα. Ο τοπικός Σύλλογος ή με πρωτοβουλία κάποιου (ή κάποιων) μπορεί να αναζητήσει και να βρεθούν στο χωριό κάποιες φωτογραφίες, που θα εμπλουτίσουν την προσπάθεια αυτή. Επίσης μπορεί να συμπληρωθεί η εργασία, με την τύχη των μεταναστών αυτών, δηλ. ποιοι γύρισαν στην πατρίδα και ποια ήταν η προκοπή τους (επαγγελματική και προσωπική). Ευχαριστώ θερμά τον κ. Νικ. Χαλιάσο για τα επιπλέον στοιχεία και τις πολύ εποικοδομητικές παρατηρήσεις του.
   Εκτιμώ πολύ την αγάπη που δείχνει έμπρακτα για τον πατρογονικό τόπο ο κ. Νικόλαος Χαλιάσος, με τα γενεαλογικά δένδρα που έκανε και την ιστοσελίδα που διαθέτει, προβάλλοντας τα φυσικά κάλλη, τους ανθρώπους και την ιστορία της ευλογημένης Ευρυτανίας..

27/8/17

ΡΟΥΜΕΛΙΩΤΙΚΟ ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ (μέρος Γ’)



του Σεραφείμ Ν. Κακούρα, φιλολόγου




---

Λεξικό του Ρουμελιώτικου ιδιώματος


Σεραφ. Κακούρας
   Περιλαμβάνει 2.156 λέξεις με την ερμηνεία τους. Συγκεκριμένα για κάθε πρωτόγραμμα της λέξης προέκυψαν (σε παρένθεση ο αριθμός λέξεων που καταγράφηκαν) : Α (261), Β (50), Γ (112), Δ (40), Ε (8), Ζ (62), Η (1), Θ (32), Ι (14), Κ (322), Λ (75), Μ (205), Ν (66), Ξ (93), Ο (28), Π (188), Ρ (41), Σ (204), Τ (186), Υ (1), Φ (63), Χ (82) και Ψ (22).  


Α
α; = τι;
αά, λέγεται και αχά = ναι.
αβγατίζου = αυξάνω.
αβέρτα = απλόχερα, απεριόριστα.
αγάλια = σιγά.
αγάλια αγάλια = σιγά σιγά.
αγαλιούτσκα = σιγά σιγά.
αγάνα = ο φλοιός του καρπού του σιταριού, αλλά και το ψαροκόκαλο. 
αγανός  (προέλευση αρχαιοελληνική) = λεπτός.
αγγειό (το) = δοχείο, αλλά και το γυναικείο γεννητικό όργανο. 
αγγόνι = εγγονός.
αγγυλώνου (προέλευση αρχαιοελληνική) = καρφώνω με βελόνα ή λεπτό αγκάθι.
αγκίδα = αγκάθι που μοιάζει με βελόνα, αιχμή βέλους, βελόνας.
αγκλίτσα, λέγεται και γκλίτσα (προέλευση αρχαιοελληνική)  = ραβδί των βοσκών.
αγκλόινα = καρποί άγριας αχλαδιάς.
αγκουμαχάου = ανασαίνω με δυσκολία.
αγκουνάρ = ακρογωνιαίος λίθος και πέτρα διαμορφωμένη για γωνίες σπιτιών.
αγκουνή  (η) (προέλευση μεσαιωνική ελληνική) = γωνία ή θέση δίπλα στο τζάκι.
αγκουρτσιά, λέγεται και γκουρτσιά (προέλευση αλβανική) = άγρια αχλαδιά.
αγκούτσα = ξύλινο ακατέργαστο ραβδί και μεταφορικά σπασμένο πόδι ή χέρι.
αγλέουρας = μεγάλο φαγοπότι, φαγητό του «σκασμού».

21/8/17

ΡΟΥΜΕΛΙΩΤΙΚΟ ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ (μέρος Β’)



του Σεραφείμ Ν. Κακούρα, φιλολόγου



   Μετά τις Γραμματικές Παρατηρήσεις, τις Συνηθισμένες μονοσύλλαβες λέξεις και τις πλέον χαρακτηριστικές φράσεις, του Ρουμελιώτικου Γλωσσικού Ιδιώματος (που δόθηκαν στο α’ μέρος, του ΡΟΥΜΕΛΙΩΤΙΚΟΥ ΛΕΞΙΛΟΓΙΟΥ) θα ακολουθήσει η Ρουμελιώτικη Γραμματική. Θα δοθούν :
(α) η κλίση των άρθρων (στα τρία γένη),
(β) παραδείγματα κλίσης ονομάτων (σε Ενικό και Πληθυντικό Αριθμό),
(γ) τα δύο βοηθητικά ρήματα (είμι, έχου) στα ρουμελιώτικα σε Ενεστώτα, Παρατατικό και Μέλλοντα και
(δ) παραδείγματα κλίσης ρημάτων ενεργητικής και παθητικής φωνής, σε όλους τους χρόνους.



Ρουμελιώτικη γραμματική


-----


1.   Η κλίση των άρθρων

Ενικός αριθμός
                 Αρσενικό                       Θηλυκό                             Ουδέτερο

Ονομαστική  ου                                 η                                        του
Γενική          τ’                                  τ’ς                                      τ’
Αιτιατική      τουν ή του                     τ’ ή τ’ν                               του
Κλιτική         ορέ ή βρε ή όρα ή -        μαρή ή μουρή ή -                βρε ή όρα ή -)


16/8/17

Η εταιρεία ΔΑΝΕΞ στη Στυλίδα (1949-1972)


Πρωτοποριακές εταιρείες στη Φθιώτιδα


Πρόλογος

   Είναι γνωστός ο φυσικός πλούτος της ανατολικής Φθιώτιδας, που λέγεται ελιά. Για την  περιοχή αυτή αποτελεί μονοκαλλιέργεια, με τελικό προϊόν το λάδι, αλλά και τη βρώσιμη ελιά, που έχει μεγαλύτερη εμπορική αξία. 
  Οι προπολεμικές προσπάθειες οργάνωσης των ελαιοπαραγωγών στο Συνεταιρισμό Στυλίδας από το 1920, βελτίωσαν[1] τη θέση των παραγωγών, μέχρι το 1940, αλλά δεν κατάφεραν τη δευτερογενή αξιοποίηση του προϊόντος (ελαιοτριβείο, τυποποίηση του ελαιολάδου και της βρώσιμης ελιάς), ούτε την εμπορία αυτού στο εξωτερικό. Ιδιώτες της περιοχής ίδρυσαν ελαιοτριβεία (π.χ. Λασκόπουλος, κ.ά.) και έκαναν περιορισμένες προσπάθειες εξαγωγών του προϊόντος.
  Στην παρούσα μονογραφία, θα αναφερθεί η περίπτωση του Νικολάου Τζαβούρη, του οποίου η εταιρεία ανέλαβε να καλύψει το κενό, βοηθώντας τον τόπο.


10/8/17

Από τη Λάσπη Ευρυτανίας, μετανάστες στην Αμερική (1906-1921)



Προλεγόμενα


   Το χωριό αυτό μου είναι γνωστό από παλιά. Το επισκέφτηκα μια φορά και δεν πρόλαβα να δω και γνωρίσω τον τόπο και τους ανθρώπους του. Μετά τη Ράχη Τυμφρηστού, από την παλιά διαδρομή θυμάμαι και πριν γίνει η σήραγγα, ήταν το πρώτο που συναντούσαμε πριν το Καρπενήσι. Περιβάλλεται από πυκνό δάσος με έλατα στις πλαγιές του Τυμφρηστού και σε υψόμετρο 1020 μ., με τις χαρακτηριστικές στέγες των αποθηκών (με μεγάλη κλίση) επειδή δέχεται μεγάλες ποσότητες χιονιού το χειμώνα. Μετά το έτος 1951 από Λάσπη[1] μετονομάστηκε σε Άγιο Νικόλαο.

Η πλατεία του χωριού την περίοδο του χειμώνα
(από την ιστοσελίδα http://respect-news.blogspot.gr)
   Μελετώντας τους Έλληνες μετανάστες που πήγαν στην Αμερική, εδώ και αρκετά χρόνια, κατέγραψα και όσους προέρχονταν από τη Λάσπη. Η συγκέντρωση του υλικού άρχισε πριν από χρόνια. Η επεξεργασία έγινε τμηματικά και η εργασία ολοκληρώθηκε τον Απρίλιο του 2017.
   Για το αποτέλεσμα αυτό χρειάστηκαν πολλές ώρες και μέρες εντατικής απασχόλησης. Με βοήθησε πολύ, μέσω του Διαδικτύου, το εξαιρετικό αμερικανικό αρχείο μετανάστευσης του νησιού Έλλις (Ellis Island). Η έρευνα απέδωσε 34 μεταναστευτικά ταξίδια (κάποιοι μετανάστες έκαναν 2 ταξίδια) και ανευρέθηκαν 76 μετανάστες. Ίσως να διέφυγαν κάποια ονόματα που δεν εντόπισα ή να έγραψαν άλλο τόπο γέννησης και προηγούμενης διαμονής. Θυμίζω τη (συνήθη) περίπτωση που κάποιοι, τότε στις ΗΠΑ, δήλωναν ότι γεννήθηκαν ή ότι διέμεναν στη μεγαλύτερη πόλη (π.χ. Καρπενήσι, Λαμία) της περιοχής, ενώ γεννήθηκαν και ζούσαν σε γειτονικό χωριό. Κάτι τέτοιο όμως, θα πρέπει να το συμπληρώσει κάποιος που ξέρει τα ντόπια επώνυμα, κι αν είναι μεγαλύτερης ηλικίας (με καλή μνήμη) ακόμα καλύτερα.