"Τη μάνα μου τη Ρούμελη ν' αγνάντευα το λαχταρώ
Ψηλά που με νανούριζες καημένo Καρπενήσι!
Τρανά πλατάνια ξεδιψούν στις βρύσες με το κρύο νερό
Σαρακατσάνα ροβολάει και πάει για να γεμίσει.

Με κρουσταλλένια σφυριχτά, σε λόγγους φεύγουν σκοτεινούς
κοτσύφια και βοσκόπουλα με τα λαμπρά τα μάτια,
νερά βροντούνε στο γκρεμό και πάνε προς τους ουρανούς
ίσια κι ορθά, σαν την ψυχή της Ρούμελης, τα ελάτια..."

Ζαχαρίας Παπαντωνίου

Κυλιόμενο

17/5/18

Από το Κλήμα Δωρίδας, μετανάστες στην Αμερική (1904-1928)



Προλεγόμενα

   Από διηγήσεις των δικών μου - με καταγωγή από τη Γραβιά Παρνασσίδας - το όνομα του χωριού αυτού μού ήταν ακουστό από παλιά. Από τα πολλά αμπέλια προήλθε και το όνομα του χωριού. Οι κύριες ασχολίες των κατοίκων είναι η κτηνοτροφία και η γεωργία. Δεν το έχω επισκεφτεί δυστυχώς.
   Μελετώντας τους Έλληνες μετανάστες που πήγαν στην Αμερική, εδώ και αρκετά χρόνια, κατέγραψα και όσους προέρχονταν από το Κλήμα. Η συγκέντρωση του υλικού άρχισε πριν από χρόνια και βρέθηκαν αναλυτικά στοιχεία για 162 άτομα. Η εργασία ολοκληρώθηκε τον Απρίλιο του 2018. Ακολούθησε έλεγχος και την τελική μορφή πήρε τον Αύγουστο του 2017.
   Για το αποτέλεσμα αυτό χρειάστηκαν πολλές ώρες και μέρες εντατικής απασχόλησης. Με βοήθησε πολύ, μέσω του Διαδικτύου, το εξαιρετικό αμερικανικό αρχείο μετανάστευσης του νησιού Έλλις (Ellis Island). Η έρευνα απέδωσε 65 μεταναστευτικά ταξίδια (κάποιοι μετανάστες έκαναν πολλαπλά ταξίδια) και τελικά ανευρέθηκαν 162 μετανάστες. Ίσως να διέφυγαν κάποια ονόματα που δεν εντόπισα ή να έγραψαν άλλο τόπο γέννησης και προηγούμενης διαμονής. Θυμίζω τη (συνήθη) περίπτωση που κάποιοι, τότε στις ΗΠΑ, δήλωναν ότι γεννήθηκαν ή ότι διέμεναν στη μεγαλύτερη πόλη (π.χ. Λιδωρίκι, Άμφισσα, Λαμία) ή χωριό της περιοχής, ενώ γεννήθηκαν και ζούσαν σε άλλο γειτονικό χωριό. Κάτι τέτοιο όμως, θα πρέπει να το συμπληρώσει κάποιος που ξέρει τα ντόπια επώνυμα, κι αν είναι μεγαλύτερης ηλικίας (με καλή μνήμη) ακόμα καλύτερα.

10/5/18

Λεύκωμα “Στυλίδος ενθυμήματα”


Από τον κ. Κώστα Μιχ. Αλπόγλου



Το εξώφυλλο του βιβλίου

   Έγινε την περασμένη Κυριακή 6 Μαΐου 2018 και ώρα 11 πμ σε αναψυκτήριο της Στυλίδας (στα Πευκάκια), η παρουσίαση πολυσέλιδου Λευκώματος, με τίτλο “Στυλίδος ενθυμήματα” του κ. Κώστα Μιχ. Αλπόγλου. Ο συγγραφέας-ερανιστής, πλοίαρχος του Πολεμικού Ναυτικού ε.α., εκδήλωσε την αγάπη για την ιδιαίτερη πατρίδα του, με τη συγκέντρωση ιστορικού υλικού, αλλά και με τη δημιουργία ομάδας στο Διαδίκτυο που φέρει τον ίδιο τίτλο ΣΤΥΛΙΔΟΣ ΕΝΘΥΜΗΜΑΤΑ, όπου αναρτούσε κάθε τι, σχετικό με το δημιουργικό παρελθόν της κωμόπολης.
   Στον πρόλογο του βιβλίου δηλώνει με αξιοσημείωτη αυτογνωσία ότι “δεν είναι συγγραφέας, ούτε φιλοδοξεί να γράψει την ιστορία της Στυλίδας”. Διέθεσε δημιουργικά τον ελεύθερο χρόνο του, αναζητώντας γραπτό υλικό σε παλιές εφημερίδες και βιβλία του 19ου και 20ού αι., στα Γενικά Αρχεία του Κράτους και ιδιαίτερα στο Ιστορικό Αρχείο Λαμίας, αλλά και στην Εθνική Βιβλιοθήκη, κ.α. Επίσης στην παρούσα έκδοση περιλήφθηκαν λογοτεχνικό υλικό και εργασίες από πνευματικά άτομα της Στυλίδας, με ιδιαίτερη αναφορά αυτές του φιλολόγου-λογοτέχνη της Στυλίδας κ. Δημήτρη Καραθεοδώρου.

9/5/18

Βιομηχανικές μονάδες (και βιοτεχνίες) στη Φθιώτιδα (μέρος Β’)



 

συνέχεια από το Α’ μέρος


   i.        Χαρτοποιία Φθιώτιδος ΑΕ


    Η ΧΑΡΤΟΠΟΙΙΑ ΦΘΙΩΤΙΔΟΣ ΑΕ ιδρύθηκε το 1974. Οι βιομηχανικές της εγκαταστάσεις βρίσκονται στη Δαμάστα Λαμίας, και καλύπτουν 10.500 τ.μ. σε οικόπεδο 90 στρεμμάτων. Στις επόμενες δεκαετίες  δεχόταν ανακύκλωση χαρτιού ως πρώτη ύλη, πετυχαίνοντας μείωση του κόστους και συμβάλλοντας στην περιβαλλοντική προστασία.
   Το 2003 εξαγοράστηκε από τον όμιλο El Pack ΑΕ, με σκοπό να παράγει ανακυκλωμένο χαρτί. Η διοικητική έδρα, όπως και ολόκληρου του ομίλου, βρίσκεται στην Αθήνα (Αιγάλεω), και γραφεία πωλήσεων υπάρχουν σε Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Πάτρα και Κόρινθο.
  Το 2011 με εκτεταμένες επενδύσεις, έγινε εκσυγχρονισμός στο εργοστάσιο της Χαρτοποιίας στη Δαμάστα.
   Το 2015 ιδρύθηκε στην Αθήνα η εταιρεία ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ ΦΘΙΩΤΙΔΟΣ ΑΕ, με σκοπό τη  συλλογή και διαλογή αποκόμματος. Έτσι ολοκληρώθηκε η καθετοποίηση του ομίλου El Pack.


3/5/18

Η ύδρευση της Λαμίας από τις πηγές Γοργοποτάμου (1925-1929)



Πρόλογος


   Η δημαρχιακή περίοδος 1925-29, του Ιωάννη Μακροπούλου ήταν 90 χρόνια μετά την απελευθέρωση της Λαμίας από τους Τούρκους. Ταυτόχρονα πέρασαν άλλα 90 χρόνια μέχρι τις μέρες μας, από τότε που αυτός ο άξιος, χαρισματικός και οραματιστής δήμαρχος έδωσε λύση σε χρόνια προβλήματα και ανάγκες της πόλης και ευρύτερης περιοχής (ύδρευση, Ορφανοτροφείο, Σανατόριο, Δημοτική αγορά, κ.ά.).
   Στην παρούσα εργασία θα δοθεί σε μορφή χρονικού, η προσπάθειά του - σε μία και μοναδική δημαρχιακή περίοδο - για να αποκτήσει η Λαμία ποιοτικό και ποσοτικό νερό από τις πηγές Γοργοποτάμου. Οι άλλες δράσεις του, αποτελούν αντικείμενο άλλων εργασιών.


1.      Οι μέχρι το έτος 1925 προσπάθειες ύδρευσης της πόλης


   Από τα χρόνια της Τουρκοκρατίας και ιδιαίτερα στις πρώτες  10ετίες του ελεύθερου ελληνικού κράτους, η Λαμία είχε πολύ λίγο νερό, που προερχόταν από λίγες πηγές, από στέρνες και πηγάδια. Επιπλέον δεν ήταν πάντα καθαρό, προκαλώντας ασθένειες. Η περιοχή Πηγαδούλια, από τη συνοικία Γαλανέικα μέχρι το σημερινό Δημοτικό Θέατρο - όπως δείχνει και το όνομα - διέθετε πηγαίο νερό ή από μικρά πηγάδια με το οποίο πότιζαν τους λαχανόκηπους, που ήταν άφθονοι τότε.
Οι 7 βρύσες της Λαμίας
   Κοντά στο μικρό ναό του Αγ. Γεωργίου στην περιοχή των Αγίων Θεοδώρων ήταν μια πηγή απ’ όπου έπαιρναν νερό οι κάτοικοι της συνοικίας. Επίσης στο λόφο του Αγίου Λουκά υπήρχε πηγαίο νερό, που κάλυπτε τις ανάγκες των κατοίκων της περιοχής. Ο τότε δήμαρχος Κυριακός Τασσίκας, το 1856, το μετέτρεψε σε μια όμορφη βρύση με μια πελεκημένη πέτρινη όρθια στήλη.
   Επίσης, δυτικά της πλατείας Λαού, πίσω από το Μητροπολιτικό Ναό, υπήρχε άφθονο πόσιμο νερό. Την περίοδο της δημαρχίας του Κομνά Τράκα, το 1877, κατασκευάστηκαν με δημοτική δαπάνη, οι γνωστές Εφτά Βρύσες. Στο νερό που έτρεχε συνεχώς οι νοικοκυρές και οι υπηρέτριες έρχονταν να γεμίσουν τις στάμνες, οι γύρω μαγαζάτορες των εστιατορίων έπλεναν τις κοιλιές και ποδαράκια για να τα μαγειρέψουν, αλλά και από τα γειτονικά χάνια έφερναν τα ζώα των αγωγιατών για να τα ποτίσουν.

25/4/18

Από τα Αλέστια Ευρυτανίας, μετανάστες στην Αμερική (1903-1914)



Πρόλογος


   Ομολογώ ότι το όνομα Αλέστια μου ήταν τελείως άγνωστο. Εδώ και μερικούς μήνες ο καθηγητής κ. Κλεομένης Κουτσούκης είχε την καλοσύνη να μου στείλει μια επιστολή μαζί με το ενδιαφέρον περιοδικό “Αρχείο Ευρυτανικών Σπουδών και Ερευνών” που εκδίδεται με την προσωπική του επιμέλεια. Από περιέργεια δοκίμασα το επώνυμο Κουτσούκης αν είχε μετανάστες στην Αμερική. Εντόπισα κάποια ονόματα, μαζί με τον άγνωστο για μένα τόπο Αλέστια. Στη συνέχεια επιβεβαίωσα τον ομώνυμο οικισμό.
   Τα Αλέστια βρίσκονται στη νότια πλευρά της Ευρυτανίας, σε 85 χιλιόμετρα από το Καρπενήσι και στα βόρεια του Προυσού, μεταξύ Αγαλιανού – Χούνης (Αιτωλοακαρνανίας) Σταυροχωρίου – Σαρκίνης, μέσα σε καταπράσινο περιβάλλον, με πολλά κρυστάλλινα νερά, σε υψόμετρο 830 μέτρα.
   Το πρόβλημα ήταν ότι δεν ξέρω επώνυμα των κατοίκων της. Θυμίζω τη (συνήθη) περίπτωση που αρκετοί, τότε στις ΗΠΑ, δήλωναν ότι γεννήθηκαν ή ότι διέμεναν στη μεγαλύτερη πόλη (π.χ. Καρπενήσι ή Λαμία) ή στο κεφαλοχώρι της περιοχής. Ελπίζω να απέφυγα κάποιο λάθος. Για συμπλήρωση της εργασίας δημιούργησα ένα Χρονικό της Μετανάστευσης, με όλα τα διατιθέμενα στοιχεία του αμερικανικού αρχείου.
   Για το αποτέλεσμα αυτό χρειάστηκαν πολλές ώρες και μέρες εντατικής απασχόλησης. Με βοήθησε πολύ, μέσω του Διαδικτύου, το εξαιρετικό αμερικανικό αρχείο μετανάστευσης του νησιού Έλλις (Ellis Island). Η έρευνα απέδωσε 11 μεταναστευτικά ταξίδια, από 16 μετανάστες (βρέθηκαν 4 που έκαναν διπλό ταξίδι στην Αμερική). Είναι πιθανό να διέφυγαν κάποια ονόματα που δεν εντόπισα παρά την επίμονη αναζήτηση.

18/4/18

Βιομηχανικές μονάδες (και βιοτεχνίες) στη Φθιώτιδα (μέρος Α’)



Εισαγωγή

   Στη Φθιώτιδα, τα μεταπολεμικά χρόνια, έχουμε προσπάθειες ίδρυσης μονάδων του δευτερογενή τομέα, για αξιοποίηση και επεξεργασία υλών του πρωτογενή τομέα. Ως πρώτο παράδειγμα να αναφέρουμε το νέο προϊόν στην περιοχή Ανθήλης, το ρύζι. Έτσι το 1950 έχουμε το πρώτο εργοστάσιο αποφλοίωσης και επεξεργασίας ρυζιού στη Λαμία από ομάδα τριών κεφαλαιούχων της πόλης. Ακολούθησαν κι άλλα.
   Περιοχές του νομού Φθιώτιδας που προτιμήθηκαν για εγκατάσταση ήταν η Λαμία, η Στυλίδα και η Αταλάντη. Εκτός από τις αναγκαίες εκτάσεις που διέθεταν, σημαντικά πλεονεκτήματα έδιναν ο νέος οδικός άξονας Αθηνών-Θεσσαλονίκης και η δυνατότητα θαλάσσιων συγκοινωνιών, κυρίως από το λιμάνι της Στυλίδας. Στις περιοχές Δομοκού, Αμφίκλειας, Μακρακώμης-Σπερχειάδας υπήρξαν δυνατότητες για γεωργικές βιομηχανίες.
   Προηγήθηκε η δημιουργία της μεταλλευτικής μεγάλης μονάδας ΛΑΡΚΟ, στη δεκαετία 1960-70 από το μεγάλο επιχειρηματία Πρόδρομο Μποδοσάκη Αθανασιάδη στη Λάρυμνα, στην προϋπάρχουσα μεταλλευτική δραστηριότητα (νικελιούχα σιδηρομεταλλεύματα).
   Στις αρχές της δεκαετίας του ’70 (περίοδος δικτατορίας) δόθηκαν κίνητρα, με αποτέλεσμα την ίδρυση σημαντικών βιομηχανικών μονάδων (ΑΚΜΗ, ΒΟΜΒΥΞ-ΒΟΜΒΥΚΡΥΛ, Hellafarm, ΠΑΚΟ, κ.ά.). Από την αρχή της μεταπολίτευσης 1975-76 προστέθηκαν κι άλλες μονάδες (SOULIS, Manulli Hellas, Χαρτοποιία Φθιώτιδας, κ.ά.). Η ίδρυση το 1979 της ΒΙ.ΠΕ. Λαμίας (στην περιοχή Μαυρομαντήλα-Αυλάκι), με έκταση 1.500 στρέμματα ενθάρρυνε την εγκατάσταση νέων μονάδων. Παράλληλα στη Λοκρίδα (περιοχή Αταλάντης κυρίως) άρχισε η εγκατάσταση μονάδων (στη δεκαετία του ’80), όπως Ζυθοποιίας, Henkel Hellas, Λαντζής, Γουανό, κ.ά.

10/4/18

Θεοδοσίου Κλήμη, αρχιμανδρίτη, στον Ι.Ν. Αγίου Αθανασίου Γραβιάς


εις μνήμην



   Ήρθε από μακριά (την Κέρκυρα) και - τύχη αγαθή - τον όρισε να υπηρετήσει το χριστιανικό ποίμνιο της Γραβιάς. Αγάπησε τον τόπο και τον κόσμο, έγινε ο πνευματικός τους πατέρας και βοήθησε όπου και όπως έπρεπε. Ήταν χαρακτηριστική μορφή και άμεσα αναγνωρίσιμη, ψηλός κι ευθυτενής, λιτός στην καθημερινότητά του, με ήρεμο λόγο και γλυκό τρόπο.

Μοναχοί στη Μονή Βαρνάκοβας (1952-56).
Δεξιά, ο Θεοδόσιος Κλήμης
   Ο Θεοδόσιος Κλήμης γεννήθηκε στο 1927 στο χωριό Χωροεπίσκοποι της Κέρκυρας (στο βόρειο μέρος του νησιού). Το λαϊκό του όνομα ήταν Θεμιστοκλής. Ο πατέρας του λεγόταν Σπυρίδων. Η οικογένεια είχε 8 παιδιά και ο Θεμιστοκλής ήταν το τελευταίο στην οικογένεια.
   Από νεαρή ηλικία ο Θεμιστοκλής είχε έντονη επιθυμία να ακολουθήσει το μοναχισμό. Αφού εργάστηκε κάποιο μικρό χρονικό διάστημα ως ελαιοχρωματιστής, βρέθηκε στη Φωκίδα όπου γνώρισε έναν συμπατριώτη του ιεροδιάκονο, που υπηρετούσε στην Ι. Μονή Βαρνάκοβας. Σε ηλικία 25 ετών, αντί να πάει στο Άγιον Όρος, επέλεξε να πάει εκεί. Το έτος 1952 εισήλθε στη μονή και έλαβε το εκκλησιαστικό όνομα Θεοδόσιος. Ο ηγούμενος τότε λεγόταν Αέτιος.

2/4/18

Εργοστάσιο Λαμίας “SOULIS” – Θερμαντικά σώματα



   Τη δεκαετία του ’70, ο Αν. Σούλης, που ήταν και πρόεδρος της ομώνυμης εταιρείας  “ΣΟΥΛΗΣ” Α.Ε., αποφάσισε την κατασκευή εργοστασίου στην περιοχή Λαμίας.  Η εταιρεία του, με έδρα την Αθήνα ασχολείτο με την κεντρική θέρμανση. Τη δραστηριότητά της ήταν η παραγωγή προφίλ αλουμινίου. Το εργοστάσιο αυτό θα κατασκεύαζε θερμαντικά σώματα τύπου ΑΚΑΝS (φέτες καλοριφέρ).

Η θέση του εργοστασίου Soulis στον κόμβο
της ΝΕΟ Αθηνών-Λαμίας

24/3/18

Από το Μικρό Χωριό Ευρυτανίας, μετανάστες στην Αμερική (1900-1939)



Προλεγόμενα


   Σ’ ένα τοπίο όπου κυριαρχούν τα έλατα, φτάνοντας μέχρι τα τελευταία σπίτια του χωριού και πολλές φορές ανάμεσα σε κήπους και σε αυλές, βρίσκεται το Μικρό χωριό. Είναι στους πρόποδες της Χελιδόνας και σε υψόμετρο 950 μ., πάνω από τον Καρπενησιώτη ποταμό.  Απέχει 12 χλ από το Καρπενήσι, την πρωτεύουσα του νομού και  του ομώνυμου δήμου Καρπενησίου στον οποίο ανήκει. Αποτελείται από δυο οικισμούς, το Νέο και το Παλιό Μικρό Χωριό (μεταξύ τους απέχουν 2 χλ περίπου). Η βλάστηση είναι πυκνή και ποικίλη. Εκτός από έλατα, τις πλαγιές καταλαμβάνουν καστανιές, καρυδιές, βελανιδιές, βατομουριές, κρανιές κι άλλα δέντρα.
   Το χωριό έχει 105 μόνιμους κατοίκους που ασχολούνται κυρίως με αγροτικές και κτηνοτροφικές εργασίες και τον τουρισμό.
 

To Μικρό Χωριό χιονισμένο
(η φωτογραφία ελήφθη από www.mikrohorio.gr)

18/3/18

Υδροκίνηση στη Φθιώτιδα – Άλλες χρήσεις (Γ’ μέρος)



Συνέχεια από το Β’ μέρος

---

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Γ’ μέρους

15.  Οι μπαρουτόμυλοι του Μαυρίλου
16.  Ηλεκτρική ενέργεια από υδροκίνηση
17.  Άλλες χρήσεις της υδροκίνησης (λανάρισμα, τριέρισμα, ταμπακόμυλοι, σουσαμόμυλοι)
18.  Καταστροφή υδρομύλων και νεροτριβών
19.  Παλιός υδρόμυλος Αγίας Παρασκευής Μεγάλης Βρύσης
Επίλογος
Βιβλιογραφία




15. Οι μπαρουτόμυλοι του Μαυρίλου


   Μετά τη Δημητσάνα, είναι η 2η περιοχή, που ιστορικά παρήγαγε πυρίτιδα (μπαρούτι) στον ελληνικό χώρο κατά την περίοδο από το 1700 περίπου μέχρι το 1910, οπότε ουσιαστικά έπαψε. Από τα δύσκολα  χρόνια της τουρκοκρατίας οι μπαρουτόμυλοι λειτούργησαν στο Μαυρίλο της Δυτικής Φθιώτιδας, με υδροκίνηση από τα πολλά νερά της Γκούρας. Η κατασκευή τους δεν διέφερε από τους άλλους υδρομύλους για την κίνηση της φτερωτής από τη δύναμη του νερού. Ο μηχανισμός τους άλλαζε μετά (βλ. παρατιθέμενο σκίτσο).

[προήλθε από το βιβλίο “Το εργαστήρι της φωτιάς” του Χαρ. Μηχιώτη]

12/3/18

Υδροκίνηση στη Φθιώτιδα (μαντάνια-ντριστέλες) – Μέρος Β’



Συνέχεια από το Α’ Μέρος

                                                                            του Κωνσταντίνου Αθαν. Μπαλωμένου 
                                                                                                      φυσικού

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Β’ μέρους


12.  Μαντάνια, ντριστήλες στη Φθιώτιδα
13.  Νεροπρίονα – Κατασκευή και λειτουργία, καταγραφή νεροπρίονων στη Φθιώτιδα
14.  Ελαιοτριβεία με υδροκίνηση στη Φθιώτιδα



12.   Νεροτριβές (ντριστέλες, μαντάνια)


   Είναι κατασκευές, που χρησιμοποιούσαν την υδραυλική ενέργεια για τον καθαρισμό των ρούχων. Στον Ελλαδικό χώρο πρωτοεμφανίστηκαν από τα μέσα του 19ου αιώνα και πλέον. Διακρίνονται σε δριστέλες (ή ντριστέλες) και σε μαντάνια.
Διπλή δριστίλα σε λειτουργία
   Οι ντριστέλες[1] ή δριστέλες στηρίζονται στην ταχύτητα πτώσης του νερού, από κατερχόμενο σωλήνα, σε ημικυκλική στέρνα, όπου το νερό δημιουργεί στροβίλους που συμπαρασύρουν τα ρούχα από κάτω προς τα πάνω και η τριβή που δημιουργούν με το νερό δίνει στα υφαντά  και χοντρά ρούχα άλλη υφή και όψη. Τα κενά της ύφανσης κλείνουν. Η δράση του νερού τα κάνει να «αναμαλλιάζουν», να χνουδιάζουν και να γίνονται αφράτα.
   Η αποτελεσματικότητα της νεροτριβής στηρίζεται στην ορμή του νερού, ενώ για πρακτικούς λόγους απαγορεύεται το απορρυπαντικό. Ο όγκος και η ταχύτητα ροής του νερού προφανώς καθιστούν αδύνατη τη δράση του απορρυπαντικού στα ρούχα.

6/3/18

Υδροκίνηση στη Φθιώτιδα (μέχρι το τέλος του 20ού αι.) – Μέρος Α’


Πρόλογος


   Η εργασία θα παρουσιαστεί σε 3 μέρη, λόγω μεγέθους. Η κάλυψη ενός μεγάλου νομού, όπως η Φθιώτιδα στο μεγάλο θέμα της υδροκίνησης επιτεύχθηκε στο μεγαλύτερο δυνατό βαθμό, με τη βοήθεια των ΟΤΑ, της περιόδου 1996-98, με τη χρήση μεγάλου ερωτηματολογίου. Αυτό έγινε από τους Κωνστ. Μπαλωμένο, φυσικό και Κωνστ. Στασινό, βιολόγο. Εστάλη από την τότε Νομαρχία Φθιώτιδας. Από τις τότε Κοινότητες και Δήμους λάβαμε απαντήσεις σε ποσοστό 70 %. Αυτό δεν μειώνει το αποτέλεσμα της προσπάθειας. Αν κάποιοι τόποι της Φθιώτιδας δεν αναφέρονται, αυτό δεν οφείλεται σε παράλειψη, αλλά σε απουσία στοιχείων.
  Η εργασία θα αποδοθεί με όσο γίνεται σύντομο, αλλά και περιεκτικό τρόπο.

                                                                     Κωνσταντίνος Αθ. Μπαλωμένος
                                                                                     φυσικός

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ (Α’ μέρους)


1.    Γενικά - Εισαγωγή
2.    Είδη μύλων (ιστορικά στοιχεία, τεχνικά στοιχεία)
3.    Οι υδρόμυλοι - κατασκευή και δομή (θέση, κτίσμα, υδρομάστευση, κλπ)
4.    Περιγραφή – Μέρη του υδρομύλου
5.    Οι μυλωθροί (το έργο του, ο ρόλος του)
6.    Στοιχεία υδρομύλων της Φθιώτιδας
7.    Βακούφικοι υδρόμυλοι της Φθιώτιδας
8.    Η παραγωγή των υδρομύλων
9.    Εγκατεστημένη ισχύς και ισοδύναμη ενέργεια από υδρομύλους
10.  Χωριά χωρίς υδρομύλους
11.  Στατιστικά υδρομύλων της Φθιώτιδας


21/2/18

Από τη Στρώμη Παρνασσίδας, μετανάστες στην Αμερική (1902-1921)



Προλεγόμενα


   Το όνομα του χωριού αυτού μου είναι ακουστό από παλιά. Χτισμένο στις όχθες του παραπόταμου του Μόρνου (Βουρλόρεμμα), μέσα στα έλατα της Γκιώνας, σε υψόμετρο 900 μ., είναι ένα από τα πιο παραδοσιακά χωριά της Φωκίδας.
   Η κύρια ασχολία των κατοίκων ήταν η κτηνοτροφία. Σε μικρό βαθμό ακολουθούσαν η γεωργία, η υλοτομία, η μελισσοκομία, κ.ά. Δεν το έχω επισκεφτεί δυστυχώς. Μελετώντας τους Έλληνες μετανάστες που πήγαν στην Αμερική, εδώ και αρκετά χρόνια, κατέγραψα και όσους προέρχονταν από τη Στρώμη. Η συγκέντρωση του υλικού άρχισε πριν από χρόνια και βρέθηκαν αναλυτικά στοιχεία για 130 άτομα. Η εργασία ολοκληρώθηκε το Δεκέμβριο του 2017.

Ο Ι. Ν. της Παναγιάς της Στρώμης (Ελήφθη από το Διαδίκτυο)
   Για το αποτέλεσμα αυτό χρειάστηκαν πολλές ώρες και μέρες εντατικής απασχόλησης. Με βοήθησε πολύ, μέσω του Διαδικτύου, το εξαιρετικό αμερικανικό αρχείο μετανάστευσης του νησιού Έλλις (Ellis Island). Η έρευνα απέδωσε 41 μεταναστευτικά ταξίδια (κάποιοι μετανάστες έκαναν διπλά ταξίδια) και τελικά ανευρέθηκαν 96 μετανάστες. Ίσως να διέφυγαν κάποια ονόματα που δεν εντόπισα ή να έγραψαν άλλο τόπο γέννησης και προηγούμενης διαμονής. Θυμίζω τη (συνήθη) περίπτωση που κάποιοι, τότε στις ΗΠΑ, δήλωναν ότι γεννήθηκαν ή ότι διέμεναν στη μεγαλύτερη πόλη (π.χ. Λιδωρίκι, Άμφισσα, Λαμία) ή άλλο χωριό της περιοχής. Κάτι τέτοιο όμως, θα πρέπει να το συμπληρώσει κάποιος που ξέρει τα ντόπια επώνυμα, κι αν είναι μεγαλύτερης ηλικίας (με καλή μνήμη) ακόμα καλύτερα.

15/2/18

Χαρτοποιία “ΠΑΚΟ”, στην περιοχή Βαθυκοίλου-Πελασγίας Φθιώτιδας



   Από τον Οκτώβριο του 1969 άρχισαν οι εργασίες κατασκευής του εργοστασίου χαρτοποιίας[1] Αναστασίου Ι. Κολιοπούλου & Σια Ο.Ε. (Π.Α.Κ.Ο.), σε χώρο έκτασης 40 στρεμμάτων, που βρίσκεται σε απόσταση 4 Km ανατολικά της Πελασγίας και πλησιέστερα στο χωριό Βαθύκοιλο. Είναι το 2ο εργοστάσιο της ίδιας εταιρίας, εφόσον το πρώτο εργοστάσιο αυτής λειτούργησε από το 1962 στην περιοχή Κιάτου Κορινθίας. Η μονάδα αυτή παρήγαγε χαρτί συσκευασίας. Η έδρα της εταιρείας ήταν αρχικά στο Βέλο Κορινθίας, αλλά μεταφέρθηκε στην Αθήνα (το 1962).
   Ήταν αρχική επένδυση 60 εκατ. δρχ., με προοπτική επέκτασης. Εξοπλίστηκε με ιταλικά μηχανήματα, για απασχόληση 150 ατόμων σε 3 βάρδιες για να κατασκευάζει 14 ποιότητες χάρτου.

7/2/18

Το Σχέδιο Μάρσαλ, ο Ουώλτερ Πάκαρντ και οι ορυζώνες της Ανθήλης



Πρόλογος


   Το προσωπικό ερώτημα ήταν από παλιά : “πώς έγινε και η πηγή της ελονοσίας, από τα στάσιμα νερά στο δέλτα του Σπερχειού, που εδώ και αιώνες έφερναν τα κουνούπια και το θάνατο, να γίνει πηγή πλούτου με τους ορυζώνες της Ανθήλης;” Οι συζητήσεις που έκανα με τον πρώην γραμματέα της τέως Κοινότητας Ανθήλης κ. Θεόδ. Μπονιάκο και η προτομή στην πλατεία της Ανθήλης ενός - αρχικά αγνώστου σε μένα - ανθρώπου με το όνομα Walter Packard, ήταν το κίνητρο αυτής της προσπάθειας. Στο Διαδίκτυο ή στην υπάρχουσα βιβλιογραφία ελάχιστα πράγματα προσφέρονταν για διαφώτιση στο θέμα. Η βοήθεια του καλού φίλου κ. Γιώργου Παλαμιώτη, εκδότη και δημοσιογράφου, με ενδιαφέρουσες βιβλιογραφικές αναφορές ήταν πολύ σημαντική. Τον ευχαριστώ.
   Η εργασία αυτή εστιάζεται στην παραγωγή ρυζιού, το πλέον επιτυχές πείραμα της Ανθήλης, που έγινε από τον αμερικανό μηχανικό-ειδικό στις αρδεύσεις, τον Ουώλτερ Πάκαρντ, στα πλαίσια του Σχεδίου Μάρσαλ. Θα δοθεί με όσο γίνεται συνοπτικό, αλλά εμπεριστατωμένο τρόπο.


1/2/18

Από τους Πενταγιούς Δωρίδας, μετανάστες στην Αμερική (1904-1929)



Προλεγόμενα


   Το όνομα του χωριού αυτού μου είναι ακουστό από παλιά (στο δημοτικό τραγούδι με τη Μαρία Πενταγιώτισσα). Το επισκέφθηκα μια φορά και μου άρεσε ιδιαίτερα. Βρίσκεται στην πλαγιά των Βαρδουσίων (950 μ. υψόμετρο). Οι κύριες ασχολίες των κατοίκων ήταν η κτηνοτροφία και η γεωργία. Μελετώντας τους Έλληνες μετανάστες που πήγαν στην Αμερική, εδώ και αρκετά χρόνια, κατέγραψα και όσους προέρχονταν από τους Πενταγιούς. Η συγκέντρωση του υλικού άρχισε πριν από χρόνια και βρέθηκαν αναλυτικά στοιχεία για 125 άτομα. Η εργασία ολοκληρώθηκε το Νοέμβριο του 2017.
Πενταγιοί Φωκίδας  (Φωτογραφία από το Διαδίκτυο)
   Για το αποτέλεσμα αυτό χρειάστηκαν πολλές ώρες και μέρες εντατικής απασχόλησης. Με βοήθησε πολύ, μέσω του Διαδικτύου, το εξαιρετικό αμερικανικό αρχείο μετανάστευσης του νησιού Έλλις (Ellis Island). Η έρευνα απέδωσε 46 μεταναστευτικά ταξίδια πλοίων (κάποιοι μετανάστες έκαναν πολλαπλά ταξίδια) και τελικά ανευρέθηκαν 125 μετανάστες. Ίσως να διέφυγαν κάποια ονόματα που δεν εντόπισα ή να έγραψαν άλλο τόπο γέννησης και προηγούμενης διαμονής. Θυμίζω τη (συνήθη) περίπτωση που κάποιοι, τότε στις ΗΠΑ, δήλωναν ότι γεννήθηκαν ή ότι διέμεναν στη μεγαλύτερη πόλη (π.χ. Λιδωρίκι, Άμφισσα, Λαμία) ή άλλο χωριό της περιοχής. Κάτι τέτοιο όμως, θα πρέπει να το συμπληρώσει κάποιος που ξέρει τα ντόπια επώνυμα, κι αν είναι μεγαλύτερης ηλικίας (με καλή μνήμη) ακόμα καλύτερα.

20/1/18

Παγοποιεία στην προπολεμική Λαμία



 Πρόλογος


παγοκολώνες
  Το κρύο νερό, ειδικά τους θερινούς μήνες πάντα άρεσε και αρέσει σε όλους. Στα ορεινά χωριά μας, το πηγαίο και σχεδόν παγωμένο ήταν δείγμα ποιοτικού νερού, που όλοι έπιναν με ευχαρίστηση. Μέσα σ’ αυτό κρύωναν τα φρούτα (κυρίως καρπούζια και πεπόνια) που έφερναν πλανόδιοι μανάβηδες στα ορεινά χωριά. Το χιόνι ήταν το μόνο ψυκτικό μέσο, αλλά ήταν μόνο ορισμένους  μήνες. Φυσικοί χώροι χαμηλής θερμοκρασίας - για το τυρί κυρίως - ήταν τα σπήλαια, όπου αυτά υπήρχαν.
   Στη Λαμία, πρωτοπόρος στην ίδρυση και λειτουργία παγοποιείου ήταν ο Ιωάννης Κρανάκης από το 1928, στην εγκατάσταση των Μύλων Φραντζή. Ακολούθησαν στα τέλη της δεκαετίας του ’30, άλλες δύο ομοειδείς επιχειρήσεις μέχρι τον πόλεμο του ’40 και την Κατοχή. Στην παρούσα εργασία θα δοθούν οι προσπάθειες αυτές, με όσο γίνεται συνοπτικό τρόπο.



15/1/18

Η Βιομηχανία Γάλακτος Λαμίας



   Η ιδέα της δημιουργίας εργοστασίου παστεριώσεως γάλακτος στη Λαμία ξεκίνησε το 1954, αφού έγιναν οι σχετικές μελέτες και εγκρίθηκαν. Παράλληλα, για την ανάπτυξη της αγελαδοτροφίας[1] στην περιοχή έγινε πρόβλεψη για την εισαγωγή 75 γαλακτοφόρων αγελάδων γερμανικής προέλευσης, ώστε να καλυφθούν οι ανάγκες του εργοστασίου. Η δυναμικότητα[2] του εργοστασίου ήταν για 3.500 κιλά γάλακτος ημερησίως, εκ των οποίων τα 2.000 κιλά θα τυροποιούνταν και τα υπόλοιπα θα παστεριώνονταν.

Από την εφ. Η ΕΠΑΡΧΙΑ, 9-11-1961, Λαμία
   Η θεμελίωση[3] του εργοστασίου έγινε στις 24 Μαρτίου 1959 από το βουλευτή Φθιώτιδας και υφυπουργό Εσωτερικών Ευάγ. Καλαντζή. Το εργοστάσιο μετά από ένα χρόνο ήταν έτοιμο. Το συνολικό κόστος υπολογίστηκε σε 6,5 εκατ. δρχ. (με 200 χιλ. δρχ. τη συμμετοχή του φορέα και 1 εκατ. ως επιχορήγηση). Ετησίως προβλεπόταν να επεξεργάζεται 2.500 τόνους γάλακτος. Οι 1.852 τόνοι θα μετατρέπονταν σε τυρί. Θα παράγονταν 912 τόνοι γάλα εβαπορέ, 50 τόνοι σκληρό τυρί, 6,75 τόνοι νωπό βούτυρο και 3 τόνοι μαγειρικό βούτυρο.
  Αφού περατώθηκαν οι εργασίες κατασκευής των κτιριακών εγκαταστάσεων και τοποθετήθηκαν τα μηχανήματα, από τις 6 Νοεμβρίου 1961 το Εργοστάσιο Γάλακτος Λαμίας άρχισε τη λειτουργία[4] του. Από το 1963 ήταν σε πλήρη λειτουργία. Η θέση του είναι γνωστή (βρίσκεται στα Καλύβια Λαμίας).

11/1/18

Από τα Πουγκάκια Φθιώτιδας, μετανάστες στην Αμερική (1907-1921)


Προλεγόμενα


   Όσοι ταξιδεύουν από το χωριό Λευκάδα προς Κανάλια και Γαρδίκι αντικρίζουν μπροστά τους, στα νοτιοδυτικά, προς τις πανέμορφες πλαγιές του βουνού, που συνδέουν τους μεγάλους ορεινούς όγκους των Βαρδουσίων και του Τυμφρηστού, ένα από τα ωραιότερα χωριά της Δυτικής Φθιώτιδας, τα Πουγκάκια[1]. Το κεφαλάρι του σχηματίζει ένα πυκνός ανοιχτοπράσινος καστανόλογγος, που βυθίζεται προς τα επάνω στους σκοτεινούς κατάμαυρους ελατιάδες.
   Το όνομα του χωριού Πουγκάκια το ετυμολογούν οι ντόπιοι ως «Απάγγειο», δηλαδή υπήνεμο. Σε μια αγναντερή ραχούλα είναι χτισμένο ένα παλιό μοναστήρι, ο Αηλιάς.
   Τα Πουγκάκια βρίσκονται 62 Km δυτικά της Λαμίας,  σε υψόμετρο 927 μ., στις πλαγιές της Σαράνταινας. Κύριες ασχολίες των κατοίκων είναι η κτηνοτροφία και η γεωργία.
 
Ο Ι. Ν. της Παναγίας στα Πουγκάκια


   Μελετώντας τους Έλληνες μετανάστες που πήγαν στην Αμερική, στις πρώτες 10ετίες του 20ού αι., κατέγραψα και όσους προέρχονταν από τα Πουγκάκια. Η συγκέντρωση του υλικού άρχισε πριν από χρόνια και βρέθηκαν αναλυτικά στοιχεία για 19 άτομα. Η εργασία ολοκληρώθηκε το Δεκέμβριο του 2017.

8/1/18

Εργοστάσιο καλωδίων “MANULI HELLAS”, στην Αγία Μαρίνα Στυλίδας



   Στα μέσα της δεκαετίας του ’70 (στη μεταπολίτευση) στην περιοχή της Κοινότητος Αγίας Μαρίνας (δυτικά) κατασκευάστηκε το Εργοστάσιο Καλωδίων (ενέργειας και τηλεφωνικών) και Συρμάτινων ειδών με την επωνυμία “ΜΑΝΟΥΛΙ ΕΛΛΑΣ” (Manuli Hellas Cables). Ανήκε στην ομώνυμη εταιρεία, με πρόεδρο τον Ιταλό Manuli.
   Τα εγκαίνια[1] του εργοστασίου έγιναν στις 17 Μαΐου 1975 από τον τότε υφυπουργό Συγκοινωνιών και Επικοινωνιών Παν. Πανουργιά (που ήταν και βουλευτής Φθιώτιδος και επιπλέον καταγόταν από την Αγία Μαρίνα Στυλίδος). Ο τότε νομάρχης Κ. Πνευματικός, στο λόγο του, είπε ότι “η Φθιώτιδα φιλοξενεί 28 βιομηχανικές μονάδες και άλλες 5 υπό κατασκευήν”.

5/1/18

“Ημερολόγιο 2018”, του Συλλόγου Μικρασιατών Ανατολικής Φθιώτιδας


Παρουσίαση-αποτίμηση


                     του  Δημήτρη Καραθεοδώρου, φιλολόγου



   Στο νησάκι, κάτω από τον ΑΓΙΟ ΚΗΡΥΚΟ, στο ΜΑΛΙΑΚΟ μας, είναι ένας κόρφος. Λένε πως στο βυθό του αναπαύονται οι αρχαίες θαλασσινές θεότητες των Φαλάρων. Μια απ’ αυτές τις νύχτες του χειμώνα θα ξυπνήσουν και θα ανεβούν στην επιφάνεια. Είναι ο καιρός τους. Θα πάνε ως το ακρογιάλι και θα ρωτήσουν τα γέρικα δένδρα, τις ελιές με τους τυραννισμένους κορμούς, να μάθουν αν τίποτα νέο υπάρχει στη Στυλίδα, αν θυμούνται οι άνθρωποί της τους πρόσφυγες που ήρθαν σε τούτα εδώ τα μέρη, το 1922, κυνηγημένοι ζωντανοί νεκροί απ’ την Ανατολή. Τα φύλλα θα σαλέψουν αλαφρά για να αποκριθούν :
- “Τους θυμούνται, πάντα τους θυμούνται μ’ όλες τις γενιές και τις χρονιές”.
- “Άραγες ζουν;” θα ρωτήσουν πάλι οι πικραμένες θεότητες της θάλασσάς μας.
    Και οι ελιές, που είναι βέβαιες γι’ αυτό, θα τις ησυχάσουν.
- “Ζουν, πάντα ζουν, πώς γίνεται να πεθάνουν;”
   Κι εμείς, σαν τις γέρικες ελιές μας, τους θυμόμαστε απόψε και η συγκίνησή μας βαθιά κι ασήκωτη. Χιλιάδες χιλιόμετρα περπάτησαν χωρίς ψωμί, χωρίς νερό, πάνω σε πέτρες κι αγκάθια, θαλασσοπνίχτηκαν για να μας φέρουν ψωμί, νερό, πολιτισμό και τριαντάφυλλα, εκείνα τα μαγιάτικα εκατόφυλλα, ως ταίριαζαν πολύ στην ομορφιά τους και στη φιλοκαλία τους.
  Τους θυμόμαστε και το εόρτιο τούτο βράδυ με το ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ του Συλλόγου Μικρασιατών Ανατολικής Φθιώτιδας. Δώδεκα κραυγές ξεριζωμού, δώδεκα σπίθες περηφάνειας, δώδεκα ευαγγελικά αναγνώσματα φριχτής πορείας προς τη ζωή και την ελευθερία, δώδεκα ψυχές της Ιωνικής πατρίδας, της ράτσας του Έλληνα Ανατολίτη, της πείνας, του ρατσισμού, της καρτερίας, δώδεκα κληρονομιές του  ελληνικού θάρρους, δώδεκα μαρτυρίες αλησμόνητες -μαχαίρι στην καρδιά τους, δώδεκα εξομολογήσεις εκ βαθέων κάτω από τα αρχαία τείχη των Φαλάρων, δώδεκα μνημόσυνα αδελφών ηρώων εν αγάπη και εν τιμή.
   Διαβάζοντας αυτό το ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ θα ανακαλύψετε το “λίγο και ακριβές” της ταυτότητας τής πόλης μας, τη δύναμη της εναντίωσης στο τρέχον, την πίστη στο ουσιώδες και διαρκές.